Elke HBO zijn eigen Theo

Terechte en onterechte diploma’s
Natuurlijk kun je altijd discussiëren over wanneer een scriptie voldoende is en wanneer niet. Alleen wanneer beoordelaars, meestal docenten, regelmatig met elkaar ‘de norm’ vaststellen en handhaven is er sprake van éénduidigheid van die norm. Het gaat dus mis wanneer beoordelaars zich, al dan niet bewust, onttrekken aan die norm.
En de kans is groot dat docenten zich aan een norm onttrekken.

Geen belang bij kwaliteit
Dat is omdat managers geen belang hebben bij het handhaven ervan. Managers van opleidingen worden aangestuurd door, zoals Evelien Tonkens in de Volkskrant zegt, ‘prikkels om zoveel mogelijk geld binnen te halen en studenten te trekken die we zo snel mogelijk met diploma de deur uitwerken’. Zo is op de HBO’s een heuse studenttevredenheidsgestapo ontstaan.

Theo-route Light
Zo creëert dit systeem van perverse prikkels verschillende ‘Theo-routes’. Elke HBO heeft ze. Ik ben zelf een ‘Theo Light’, want ik gaf een student een keer een 5,5. Dat was niet helemaal terecht. Ik ben dan ook niet verbaasd dat ook collega’s zich niet altijd geprikkeld voelen ‘de norm’ te handhaven.

Want alleen uit beroepstrots stellen sommige docenten nog hoge eisen. En beoordelen zij studenten met onvoldoendes als de kwaliteit onder de maat is. Maar ja, daar worden deze docenten eerder voor gestraft dan voor beloond.

Straf voor strenge docent
Dat straffen gebeurt subtiel en op vele manieren. In de eerste plaats levert een herkansing voor een docent altijd meerwerk op. Dat wordt meestal niet gehonoreerd. Dat meerwerk zit ‘m in het extra nakijken van de herkansing of scriptie, het geven van extra begeleiding bij het maken van de scriptie, de correspondentie met managers en examencommissie, enz. In de tweede plaats leveren onvoldoendes negatieve studenttevredenheidsscores op. Dat krijgt een docent terug op zijn beoordelingsgesprek: “De studenten zijn niet erg tevreden over je lessen”…
En misschien is het zo dat ‘strengere’ docenten minder snel ‘promotie’ maken.. Het is interessant om dat eens te onderzoeken, maar mijn eigen ervaring wijst wel die kant op…

Strengere Eisen voor frauderend HBO
De prikkels voor een docent wijzen dus allemaal één kant op: geef zoveel mogelijk studenten zo snel mogelijk voldoendes. Ferry Haan pleit in De Volkskrant voor ‘Strengere Eisen voor frauderend HBO’, maar de vraag is om welke eisen het dan gaat. Het is niet haalbaar om te werken met centrale examens. Daarvoor is de beroepspraktijk te divers. Maar er zijn voldoende mogelijkheden, mits we het onderwijs voldoende scheiden van de toetsing ervan.

Toetsen los van onderwijs
Als het toetsen en examineren wat losser komt te staan van het onderwijs, dan zijn beoordelaars ook onafhankelijker. Dat komt de kwaliteit van de diploma’s ten goede. Bovendien kan bij dat toetsen ook het werkveld meer worden betrokken. Leg die verantwoordelijkheid bijvoorbeeld bij Economische zaken. Zij heeft wellicht een ‘natuurlijk belang’ de waarde van diploma’s kritisch te bewaken.